9. juna 1914. u Beogradu otkriven spomenik srpskom prosvetitelju Dositeju Obradoviću

9. juna 1914. godine, u Beogradu je svečano otkriven spomenik Dositeju Obradoviću, jednom od najznačajnijih ličnosti srpske kulture i prosvetiteljstva. Autor spomenika bio je hrvatski vajar Rudolf Valdec, jedan od najuglednijih skulptora svog vremena.

Ovaj događaj imao je i simboličnu težinu. Dositej nije bio vojskovođa niti politički vođa, već čovek koji je verovao da se narod oslobađa i napreduje pre svega kroz obrazovanje, znanje i otvorenost prema evropskim idejama. Njegova čuvena misao: „Knjige, braćo moja, knjige, a ne zvona i praporce“ često se navodi kao sažetak njegovog prosvetiteljskog pogleda na svet.

Spomenik je svečano otkriven na trgu ispred hotela „Srpska kruna“, na mestu gde se danas nalazi Biblioteka grada Beograda, u današnjoj Knez Mihailovoj ulici, kod ulaza u Kalemegdan. Tridesetih godina XX veka premešten je u tadašnji Akademski park (današnji Studentski park), u okviru njegovog uređenja i stvaranja reprezentativnog univerzitetskog prostora, gde se i danas nalazi.

Posebno je zanimljiva istorijska podudarnost: spomenik je otkriven svega 19 dana pre Sarajevskog atentata (28. juna 1914) i nešto više od mesec dana pre izbijanja Prvog svetskog rata. Tako je svečanost posvećena znanju i prosveti ostala upamćena kao jedan od poslednjih velikih kulturnih događaja u Srbiji pred katastrofu koja će zahvatiti čitavu Evropu.

Zanimljivo je i to da je autor spomenika, Rudolf Valdec iz Zagreba, bio jedan od pionira moderne skulpture u Hrvatskoj. Činjenica da je upravo on izradio spomenik jednom od najvećih srpskih prosvetitelja govori o intenzivnim kulturnim vezama koje su postojale na južnoslovenskom prostoru neposredno pre Prvog svetskog rata.

Tekst: nadrugipogled.com
Foto: arhiva Muzej ViD