19. oktobra 1918. Narodno vijeće SHS zatražilo stvaranje nezavisne južnoslovenske države
Pred sam kraj Prvog svetskog rata, dok se Austro-Ugarska monarhija ubrzano raspadala, u Zagrebu je načinjen važan korak ka stvaranju zajedničke države Južnih Slovena. Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba objavilo je 19. oktobra 1918. Deklaraciju kojom je preuzelo vođenje nacionalne politike i zatražilo ujedinjenje Slovenaca, Hrvata i Srba u jednu suverenu državu.
Deklaracija je bila odgovor na manifest cara Karla I. od 16. oktobra, kojim je predloženo federalno preuređenje austrijskog dela Monarhije. Narodno vijeće odbacilo je takvo rešenje, zahtevajući da se pitanje budućnosti Južnih Slovena reši nezavisno od postojećih pokrajinskih i državnih granica. Istovremeno je istaklo načela političke i ekonomske demokratije i prava nacionalnih manjina.
Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba osnovano je u Zagrebu 5. oktobra 1918. godine, kao političko predstavništvo Južnih Slovena sa područja Austro-Ugarske. Na njegovom čelu bio je Slovenac Anton Korošec, dok su potpredsednici bili Srbin Svetozar Pribićević i Hrvat Ante Pavelić, političar koji nije isto što i kasniji ustaški poglavnik istog imena.
Deset dana posle objavljivanja Deklaracije, 29. oktobra, Hrvatski sabor raskinuo je državnopravne veze s Austro-Ugarskom i proglasio Državu Slovenaca, Hrvata i Srba. Narodno vijeće potom je 24. novembra donelo odluku o ujedinjenju te države sa Kraljevinom Srbijom i Crnom Gorom. Ujedinjenje je proglašeno u Beogradu 1. decembra 1918, čime je nastalo Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.
Deklaracija od 19. oktobra tako je predstavljala jedan od ključnih koraka u procesu koji je, u poslednjim nedeljama Velikog rata, doveo do nestanka austrougarske vlasti na velikom delu južnoslovenskog prostora i stvaranja nove države.
Tekst: nadrugipogled.com
Foto: Wikimedia Commons