4. novembra 1946. osnovan UNESCO. Na njegovim listama 81 dobro sa prostora bivše SFRJ
Na današnji dan 1946. godine stupio je na snagu Statut UNESCO-a (Organizacije Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu), čime je ova organizacija i zvanično počela sa radom. Osnivački dokument usvojen je 16. novembra 1945. godine u Londonu, a na snagu je stupio kada ga je ratifikovalo dvadeset zemalja, među kojima je bila i tadašnja Federativna Narodna Republika Jugoslavija.
UNESCO je osnovan s ciljem da doprinese miru i bezbednosti kroz međunarodnu saradnju u oblastima obrazovanja, nauke, kulture i komunikacija. Ideja je bila da se, nakon razaranja Drugog svetskog rata, obnovi poverenje među narodima i promovišu univerzalne vrednosti dijaloga, znanja i razumevanja.
Prva sedišta organizacije bila su u Londonu, a od 1958. godine sedište UNESCO-a nalazi se u Parizu. Danas organizacija okuplja gotovo sve države sveta i aktivno deluje kroz programe zaštite kulturnog nasleđa, promocije obrazovanja, slobode medija i održivog razvoja. Među najpoznatijim inicijativama su Lista svetske kulturne i prirodne baštine i program zaštite nematerijalne kulturne baštine, u koje su uvršteni i brojni spomenici, lokaliteti i tradicije sa prostora bivše Jugoslavije.
Srbija
Na listama UNESCO-a iz Srbije nalazi se 5 kulturnih i prirodnih lokaliteta, među kojima su i značajni srednjovekovni manastiri na Kosovu, upisani kao „Medieval Monuments in Kosovo“. Ovi spomenici — Visoki Dečani, Pećka Patrijaršija, Gračanica i Bogorodica Ljeviška — predstavljaju izuzetnu vrednost srpske srednjovekovne crkvene arhitekture i fresaka.
Pored njih, u Srbiji su upisani i Stari Ras i Sopoćani, Gamzigrad – Felix Romuliana, kao i Stećci – srednjovekovni nadgrobni spomenici, koji su deo zajedničke, multinarodne nominacije sa Bosnom i Hercegovinom, Hrvatskom i Crnom Gorom.
Na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 3 stavke iz Srbije, među kojima su Slava – porodična krsna slava, Kolo – tradicionalna narodna igra i Zlakuska grnčarija, koje čuvaju autentične običaje, umetničke tehnike i tradicije.
Ukupno, Srbija doprinosi UNESCO listama sa 8 dobara (5 materijalnih i tri nematerijalna dobra).
Hrvatska
Na listama UNESCO-a iz Hrvatske nalazi se 10 materijalnih dobara, među kojima su i Nacionalni park Plitvička jezera, poznat po spektakularnim jezerima i slapovima, Stari Grad na Hvaru, primer izuzetno očuvanog urbanog nasleđa, kao i Eufrazijeva bazilika u Poreču, koja svedoči o bogatoj ranohrišćanskoj arhitekturi.
Pored njih, na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 18 dobara, među kojima su tradicija zvončara iz Kastavštine, čipkarstvo na otoku Lepoglavi i procesi proizvodnje sireva i rakija, koja čuvaju lokalne običaje, veštine i žive tradicije zajednice. Hrvatska je posebno poznata po nematerijalnoj baštini koja uključuje kravatu — zvanično upisana na UNESCO listu nematerijalne kulturne baštine 2009. godine kao „Tradicionalna upotreba kravate u Hrvatskoj“.
Ukupno, Hrvatska doprinosi UNESCO listama sa 28 dobara (10 materijalnih i 18 nematerijalnih dobara).
Bosna i Hercegovina
Na listama UNESCO-a iz Bosne i Hercegovine nalazi se 4 materijalna dobra, među kojima su Stari most u Mostaru, simbol izuzetne arhitekture i istorije, i Jajce – srednjovekovni lokalitet, koji odražava bogato kulturno nasleđe zemlje.
Na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 5 dobara, među kojima su tradicionalni glasovni izrazi i rituali, izrada drvenih čipki i druge lokalne tradicije, koje čuvaju običaje i identitet zajednica.
Ukupno, Bosna i Hercegovina doprinosi UNESCO listama sa 9 dobara (4 materijalna i 5 nematerijalnih dobara).
Crna Gora
Na listama UNESCO-a iz Crne Gore nalazi se 4 materijalna dobra, među kojima su Stari grad Kotor i okolina, primer očuvanog srednjovekovnog urbanog nasleđa, i Durmitor – Nacionalni park, poznat po spektakularnoj prirodnoj lepoti i biodiverzitetu.
Na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 4 dobra, među kojima je i kulturno nasleđe Bokeljske mornarice, koje predstavlja svečane običaje i tradiciju morskih zajednica Boke kotorske.
Ukupno, Crna Gora doprinosi UNESCO listama sa 8 dobara (4 materijalna i 4 nematerijalna dobra).
Slovenija
Na listama UNESCO-a iz Slovenije nalazi se 5 materijalnih dobara, među kojima su Škocjanske jame, značajne zbog svoje geološke i speleološke vrednosti, i Stari grad Piran, primer očuvanog urbanog nasleđa sa bogatom arhitekturom.
Na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 9 dobara, uključujući tradiciju pletarskih veština, gajenje posebnih sorti vina i druge lokalne običaje koji prenose veštine i kulturni identitet zajednica.
Ukupno, Slovenija doprinosi UNESCO listama sa 14 dobara (5 materijalnih i 9 nematerijalnih dobara).
Severna Makedonija
Na listama UNESCO-a iz Severne Makedonije nalazi se 2 materijalna dobra, među kojima je najpoznatije Ohridsko jezero sa gradom Ohridom i njegovim crkvama, koje predstavlja izuzetan primer kulturnog i prirodnog nasleđa.
Na listi nematerijalne kulturne baštine nalazi se 7 dobara, među kojima su tradicionalna narodna muzika i plesovi, koji čuvaju običaje i kulturni identitet lokalnih zajednica.
Ukupno, Severna Makedonija doprinosi UNESCO listama sa 9 dobara (2 materijalna i 7 nematerijalnih dobara).
Ukupno, zemlje bivše SFRJ doprinose UNESCO listama sa 81 dobrom (30 materijalnih i 51 nematerijalno dobro). Svako od ovih dobara predstavlja neprocenjiv deo kulturnog i istorijskog nasleđa regiona, od očuvanih srednjovekovnih manastira i istorijskih gradova, preko nacionalnih parkova i prirodnih fenomena, do živih tradicija, veština i običaja koje zajednice čuvaju i prenose sa generacije na generaciju.
Tekst: nadrugipogled.com
Foto: wikipedia.org