8 Februara, 2026
AktuelnoKnjiževnost

Online magazin “Na Drugi Pogled” pokreće serijal: 100 “must read” srpskohrvatskih romana

NaDrugiPogled

Online magazin nadrugipogled.com od 1. oktobra 2025. započinje jedinstveni serijal tekstova pod nazivom “100 ‘must read’ srpskohrvatskih romana”. Tokom narednih 100 dana, čitaoci će svakog dana imati priliku da upoznaju po jedan značajan roman iz bogate jugoslovenske književnosti, na srpskohrvatskom jeziku, predstavljajući istorijski pregled od XIX veka do kraja osamdesetih godina XX veka.

Serijal je podeljen u četiri tematske celine:

  1. XIX vek – realizam i rani modernizam (1850–1910)
    Početak romana na srpskohrvatskom jeziku, sa snažnim realizmom i društvenom kritikom, uz prve tragove modernizma. Među ključnim piscima ovog perioda izdvajaju se Laza Lazarević, Jakov Ignjatović, Simo Matavulj, Stevan Sremac, Petar Kočić i Borisav Stanković.

  2. XX vek – predratni period (1911–1940)
    Period između Balkanskih ratova i Drugog svetskog rata karakteriše ekspresionizam, modernizam i socijalna tematika. Glavni autori ovog perioda su Miloš Crnjanski, Miroslav Krleža, Radoje Domanović i Borisav Stanković.

  3. Zlatni period (1945–1979)
    Ovaj period donosi konsolidaciju i zrelost jugoslovenskog romana, sa modernizmom i postmodernom u punom zamahu. Među najistaknutijim piscima su Ivo Andrić, Branko Ćopić, Dobrica Ćosić, Mihailo Lalić, Vladan Desnica, Miroslav Krleža, Danilo Kiš, Borislav Pekić, Meša Selimović, Mirko Kovač, Antonije Isaković i Aleksandar Tišma.

  4. Postmoderna i savremeni klasici (1980–1989)
    Eksperiment sa jezikom i narativom, metafikcija, ironija i fragmentacija karakterišu ovu fazu. Predstavljeni autori su Milorad Pavić, Goran Petrović, Slobodan Selenić, David Albahari i Vidosav Stevanović.

Cilj serijala nije “rangiranje pisaca po važnosti, već vraćanje knjige u ruke mladih čitalaca i podsećanje na književna dela koja oblikuju kulturni identitet regiona”. Svakog dana čitaoci će moći da otkriju po jednu knjigu i njen značaj, uz kontekst istorijskog perioda u kojem je nastala.

Serijal počinje 7. oktobra 2025. i trajaće 100 dana, pružajući jedinstvenu priliku da se kroz čitanje i istraživanje romane jugoslovenskih autora približi novim generacijama. Listu od “100 izabranih” čine romani koji su pisani na srpskohrvatskom jeziku.*

Srpskohrvatski jezik, koji je postao temelj prve moderne književnosti ovog regiona, oblikovan je kroz brojne kulturne i političke događaje: od Bečke konvencije 1850. koja je standardizovala pravopisne norme, preko reformi Vuka Karadžića i Ljudevita Gaja, do razvoja književnog izraza u realističkim i modernističkim romanima. Nastao kao zajednički izraz različitih naroda i tradicija, jezik se krajem XX veka, nakon raspada SFRJ, postepeno gasio pod pritiscima nacionalizama u novonastalim državama.

📚 XIX vek – realizam i rani modernizam (1850–1910) – 27 naslova

  1. Milosavljevića porodica (Habsburška Monarhija / Srbija) – Jakov Ignjatović (1860)
  2. Večiti mladoženja (Austro-Ugarska / Srbija) – Jakov Ignjatović (1878)
  3. Priče jednog kapetana (Habsburška Monarhija / Srbija) – Jakov Ignjatović (1878)
  4. Vasa Rešpekt (Austro-Ugarska / Srbija) – Jakov Ignjatović (1880)
  5. Švabica (Kraljevina Srbija / Srbija) – Laza Lazarević (1881)
  6. Pripovetke (Kraljevina Srbija / Srbija) – Laza Lazarević (1882)
  7. Pod starim krovovima (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Vjenceslav Novak (1886)
  8. U registraturi (Austro-Ugarska / Hrvatska) – Ante Kovačić (1888)
  9. Bakonja fra Brne (Austro-Ugarska / Hrvatska) – Simo Matavulj (1892)
  10. Ivkova slava (Kraljevina Srbija / Srbija) – Stevan Sremac (1895)
  11. Zeleno busenje (Kraljevina Srbija / Bosna i Hercegovina) – Edhem Mulabdić (1896)
  12. Pop Ćira i pop Spira (Kraljevina Srbija / Srbija) – Stevan Sremac (1898)
  13. Pilipenda (Kraljevina Srbija / Srbija) – Simo Matavulj (1900)
  14. Vođa (Kraljevina Srbija / Srbija) – Radoje Domanović (1901)
  15. Đavolja volja (Austro-Ugarska / Hrvatska) – Simo Matavulj (1902)
  16. Koštana (Kraljevina Srbija / Srbija) – Borisav Stanković (1902)
  17. Iz starog kraja (Austro-Ugarska / Bosna i Hercegovina) – Petar Kočić (1902)
  18. Stradija (Kraljevina Srbija / Srbija) – Radoje Domanović (1902)
  19. S planine i ispod planine (Austro-Ugarska / Bosna i Hercegovina) – Petar Kočić (1902)
  20. Bez nade (Austro-Ugarska / Hrvatska) – Ante Kovačić (1903)
  21. Čiča Jordan (Kraljevina Srbija / Srbija) – Stevan Sremac (1903)
  22. Učitelj (Kraljevina Srbija / Srbija) – Stevan Sremac (1904)
  23. Gazda Mladen (Kraljevina Srbija / Srbija) – Borisav Stanković (1904)
  24. Hajduci (Kraljevina Srbija / Srbija) – Branislav Nušić (1906)
  25. Zona Zamfirova (Kraljevina Srbija / Srbija) – Stevan Sremac (1906)
  26. Priča o kmetu Simanu (Austro-Ugarska / Bosna i Hercegovina) – Petar Kočić (1908)
  27. Nečista krv (Kraljevina Srbija / Srbija) – Borisav Stanković (1910)

📚 XX vek – predratni period (1911–1940) –12 naslova

  1. Đuka Begović (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Ivan Kozarac (1911)
  2. Dnevnik o Čarnojeviću (Kraljevina SHS / Srbija)  – Miloš Crnjanski (1921.)
  3. Seobe (Kraljevina SHS / Srbija) – Miloš Crnjanski (1929)
  4. Gospoda Glembajevi (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1929)
  5. Rane (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1930)
  6. Đeneral i njegova deca (Kraljevina SHS / Srbija) – Miloš Crnjanski (1931)
  7. Povratak Filipa Latinovicza (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1932)
  8. Duga (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1933)
  9. Otok (Kraljevina Jugoslavija / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1937)
  10. Severni zid (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1938)
  11. Na rubu pameti (Kraljevina SHS / Hrvatska) – Miroslav Krleža (1938)
  12. Tuđa zemlja” (Kraljevina Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Ivo Andrić (1938).

 

📚 Zlatni period (1945–1979) – 47 naslova

  1. Na Drini ćuprija (FNR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Ivo Andrić (1945)
  2. Travnička hronika (FNR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Ivo Andrić (1945)
  3. Zimsko ljetovanje (FNR Jugoslavija / Hrvatska) – Vladan Desnica (1950)
  4. Daleko je sunce (FNR Jugoslavija / Srbija) – Dobrica Ćosić (1951)
  5. Zlo proljeće (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1953)
  6. Koreni (SFR Jugoslavija / Srbija) – Dobrica Ćosić (1954)
  7. Prokleta avlija (SFR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Ivo Andrić (1954)
  8. Doživljaji mačka Toše (SFR Jugoslavija / Srbija) – Branko Ćopić (1956)
  9. Crvene magle (SFR Jugoslavija / Srbija) – Oskar Davičo (1956)
  10. “Proljeća Ivana Galeba (SFR Jugoslavija / Hrvatska) – Vladan Desnica (1957)
  11. Gubilište – (SFR Jugoslavija / Srbija) Branko Ćopić (1957)
  12. Lelejska gora (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1957)
  13. Svadba – (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1957)
  14. Orlovi rano lete (SFR Jugoslavija / Srbija) – Branko Ćopić (1959)
  15. Hajka (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1960)
  16. Bašta sljezove boje (SFR Jugoslavija / Srbija) – Branko Ćopić (1961)
  17. Deobe (SFR Jugoslavija / Srbija) – Dobrica Ćosić (1961)
  18. Nemirni (SFR Jugoslavija / Vojvodina/Srbija) – Aleksandar Tišma (1961)
  19. Izlet u nebo (SFR Jugoslavija / Srbija) – Branko Ćopić (1962)
  20. Svadba (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1963)
  21. Kratki izlet (SFR Jugoslavija / Hrvatska) – Antun Šoljan (1965)
  22. Kad su cvetale tikve (SFR Jugoslavija / Srbija) – Dragoslav Mihailović (1968)
  23. Tren (SFR Jugoslavija / Srbija) – Antonije Isaković (1968)
  24. Rani jadi (SFR Jugoslavija / Srbija) – Danilo Kiš (1969)
  25. Uloga moje porodice u svetskoj revoluciji (SFR Jugoslavija / Srbija) – Bora Ćosić (1969)
  26. Tvrđava (SFR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Meša Selimović (1970)
  27. Sa druge strane (SFR Jugoslavija / Vojvodina/Srbija) – Aleksandar Tišma (1970)
  28. Hronika palanačkog groblja (SFR Jugoslavija / Srbija) – Danilo Kiš (1970)
  29. Konak (SFR Jugoslavija / Srbija) – Antonije Isaković (1971)
  30. Roman o Londonu (SFR Jugoslavija / Srbija) – Miloš Crnjanski (1971)
  31. Zeleni šešir (SFR Jugoslavija / Srbija) – Milorad Pavić (1971)
  32. Vreme smrti ((SFR Jugoslavija / Srbija) – Dobrica Ćosić (1972)
  33. Hodža Strah (SFR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Ćamil Sijarić (1973)
  34. Besnilo (SFR Jugoslavija / Srbija) – Borislav Pekić (1973)
  35. Put bez cilja (SFR Jugoslavija / Srbija) – Antonije Isaković (1973)
  36. Tragom Crnjanskog (SFR Jugoslavija / Vojvodina/Srbija) – Aleksandar Tišma (1973)
  37. Ratna sreća (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mihailo Lalić (1973)
  38. Ostrvo (SFR Jugoslavija / Bosna i Hercegovina) – Meša Selimović (1974)
  39. Čovek bez imena (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mirko Kovač (1974)
  40. Petrijin venac (SFR Jugoslavija / Srbija) – Dragoslav Mihailović (1975)
  41. Neprijatelj naroda (SFR Jugoslavija / Srbija) – Antonije Isaković (1975)
  42. Hram smrti (SFR Jugoslavija / Vojvodina/Srbija) – Aleksandar Tišma (1975)
  43. Bolja polovica hrabrosti (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mirko Kovač (1976)
  44. Kuća na osami (SFR Jugoslavija / Hrvatska) – Slobodan Novak (1977)
  45. Vrata od utrobe (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Mirko Kovač (1978)
  46. Čas anatomije (SFR Jugoslavija / Srbija) – Danilo Kiš (1978)
  47. Knjiga o Tari (SFR Jugoslavija / Crna Gora) – Zuvdija Hodžić (1979)

 

📚 Postmoderna i svremeni klasici (1980 – 1989.) – 14 naslova

  1. Užička republika (SFR Jugoslavija / Srbija) – Slobodan Selenić (1981)
  2. Enciklopedija mrtvih (SFR Jugoslavija / Srbija) – Danilo Kiš (1983)
  3. Ubistvo s predumišljajem (SFR Jugoslavija / Srbija) – Slobodan Selenić (1983)
  4. Hazarski rečnik (SFR Jugoslavija / Srbija) – Milorad Pavić (1984)
  5. Knjiga o Milutinu (SFR Jugoslavija / Srbija) – Danko Popović (1985)
  6. Očevi i oci (SFR Jugoslavija / Srbija) – Slobodan Selenić (1985)
  7. Farsa (SFR Jugoslavija / Srbija) – Slobodan Selenić (1986)
  8. Slobodni radikal (SFR Jugoslavija / Srbija) – Milorad Pavić (1987)
  9. Kapo (SFR Jugoslavija / Vojvodina/Srbija) – Aleksandar Tišma (1987)
  10. Sloboda i strah (SFR Jugoslavija / Srbija) – Dobrica Ćosić (1987)
  11. Testament (SFR Jugoslavija / Srbija) – Vidosav Stevanović (1987)
  12. Danteov peščanik (SFR Jugoslavija / Srbija) – Milorad Pavić (1987)
  13. Cink (SFR Jugoslavija / Srbija) – David Albahari (1988)
  14. Svetilište (SFR Jugoslavija / Srbija) – Vidosav Stevanović (1988)

Tekst: Predrag Aleksendrić
Foto: Miloš Savković/kupindo.com

Podeli

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *